MAHALLIY SHAROITDA SUV TEJOVCHI TEXNOLOGIYALARNI KOʻP MEZONLI BAHOLASHNING IQTISODIY YOʻNALTIRILGAN GIBRID MODELI VA UNING AMALIY QOʻLLANILISHI

Shaxnoza Mirzayeva

GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 2026, vol. 4, issue 2

Abstract: Markaziy Osiyoning arid hududlarida suv resurslarining degradatsiyasi qishloq xo‘jaligi barqarorligiga jiddiytahdid solmoqda. Irrigatsiya umumiy suv iste’molining 80–90% ini tashkil etadi, sho‘rlanish va yer osti suvlari darajasiningpasayishi esa hosildorlikni 15–45% ga kamaytirmoqda. Tadqiqotda mahalliy sharoitda suv tejovchi texnologiyalarnitanlash uchun iqtisodiy yo‘naltirilgan fuzzy-AHP–TOPSIS–DEA gibrid modeli ishlab chiqildi va Xorazm hamda Farg‘onaviloyatlari ma’lumotlari asosida sinovdan o‘tkazildi.Model iqtisodiy mezonlarga 60%, ekologik omillarga 25% va ijtimoiy-texnik mezonlarga 15% og‘irlik beradi. Natijalarshuni ko‘rsatdiki, tuproq namligi sensorlari bilan jihozlangan tomchilatib sug‘orish tizimi eng yuqori kompleks bahogaega (TOPSIS = 0,82; DEA = 1,00), IRR 23,4%, NPV 1 320 USD/ga (10 yil, 7% diskont). Suv unumdorligi 47% ga oshib,sho‘rlanish ΔECe = –1,2 dS m⁻¹ ga kamaydi.Monte-Karlo simulyatsiyasi (10 000 iteratsiya; ±25% narx va iqlimiy o‘zgarishlar) modelning 94% holatda barqarorliginitasdiqladi. 35% subsidiya sharoitida texnologiya qamrovi 18% dan 68% ga oshishi va yillik 620 mln USD makroiqtisodiyfoyda keltirishi mumkin. Taklif etilgan model suv tanqisligi sharoitida agrar siyosatni optimallashtirish uchun ilmiy asosyaratadi.

Keywords: suv tejovchi texnologiyalar; fuzzy-AHP–TOPSIS–DEA gibrid modeli; iqtisodiy samaradorlik; tomchilatib sug‘orish; suv unumdorligi; rebound effect; Markaziy Osiyo; O‘zbekiston; stokastik simulyatsiya (search for similar items in EconPapers)
Date: 2026
References: Add references at CitEc
Citations:

Downloads: (external link)
https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz/journal/index.php/GED/article/view/9235 Abstract page (text/html)
https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz/journal/i ... e/download/9235/7432 Full text (application/pdf)

Related works:
This item may be available elsewhere in EconPapers: Search for items with the same title.

Export reference: BibTeX RIS (EndNote, ProCite, RefMan) HTML/Text

Persistent link: https://EconPapers.repec.org/RePEc:teu:ged000:v:4:y:2026:i:2:id:9235

DOI: 10.5281/zenodo.18663004

Access Statistics for this article

More articles in GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT from "Ma'rifat-Print-Media" LLC, Tashkent State University of Economics
Bibliographic data for series maintained by Xayrulla ().