BLOKCHEYN TEXNOLOGIYASI ASOSIDA MOLIYAVIY TRANZAKSIYALARNI NAZORAT QILISH TIZIMI (SMART-KONTRAKTLAR, MARKAZLASHMAGAN MA’LUMOTLAR BAZASI VA AUDIT IZLARI)

Mukhlisa Olimova

GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 2026, vol. 4, issue 6

Abstract: Moliyaviy sohaning tez sur’atlar bilan raqamlashtirilishi shaffof, buzilishlarga chidamli va audituchun qulay nazorat mexanizmlariga bo‘lgan ehtiyojni kuchaytirdi. Ushbu tadqiqot blokcheyn asosidagi moliyaviyoperatsiyalarni monitoring qilish tizimini ishlab chiqishni o‘rganadi, unda aqlli shartnomalar, markazlashmaganma’lumotlar arxitekturasi va o‘zgarmas audit izlari qo‘llaniladi. Tadqiqot an’anaviy markazlashgan moliyaviytizimlarda mavjud bo‘lgan asosiy zaif tomonlarni bartaraf etishni maqsad qiladi, masalan, ma’lumotlarnimanipulyatsiya qilish, yashirin operatsiyalar, inson omili xatolari va cheklangan auditlanuvchanlik.Taklif etilgan tizimning konseptual modeli modulli blokcheyn arxitekturasidan foydalangan holda qurilgan.Aqlli shartnomalar operatsiyalarni tasdiqlash va qoida asosidagi moliyaviy ish jarayonlarini avtomatlashtirishuchun ishlatilgan bo‘lib, ular izchillik, tezlik va real vaqtda muvofiqlikni ta’minlaydi. Markazlashmagan daftartuzilmasi operatsiya yozuvlarini tarmoq tugunlari bo‘ylab tarqatish uchun ishlatilgan bo‘lib, bu ruxsatsizo‘zgartirishlarning oldini oladi va yagona nosozlik nuqtalarini bartaraf etadi. Audit izlari o‘zgarmas, xronologikbog‘langan bloklar sifatida yaratilgan bo‘lib, ular ichki va tashqi audit jarayonlari uchun to‘liq shaffoflik vakuzatuvchanlikni ta’minlaydi.Ethereum va Hyperledger Fabric muhitlarida o‘tkazilgan eksperimental baholash blokcheyn bilanta’minlangan monitoring tizimi operatsiyalarning shaffofligini 40% gacha oshirishini, firibgarlikni aniqlashkechikishini 45% ga kamaytirishini va qo‘lda audit ish yukini 30–35% ga qisqartirishini ko‘rsatdi. Xavfsizliktahlili konsensus mexanizmining tizimning ma’lumotlarni buzishga chidamliligini sezilarli darajada oshirishini vakriptografik xeshlash barcha moliyaviy yozuvlarning butunligini ta’minlashini namoyish etdi.Natijalar blokcheyn texnologiyasi keyingi avlod moliyaviy monitoring tizimlari uchun mustahkam asosbo‘lishini ko‘rsatadi. Aqlli shartnomalar va markazlashmagan audit izlarini integratsiyalash banklar, davlatg‘aznachilik muassasalari, sug‘urta kompaniyalari va yirik korporativ moliyaviy bo‘limlar uchun kengaytiriladigan,xavfsiz va yuqori ishonchli mexanizmlarni taklif etadi. Ushbu tadqiqot moliyaviy ekotizimlarda avtomatlashtirish,shaffoflik va javobgarlikni qo‘llab-quvvatlovchi amaliy va ilmiy asoslangan ramkaga hissa qo‘shadi, bu esataqsimlangan daftar texnologiyalarining regulyativ va operatsion moliyada kengroq qo‘llanilishiga yo‘l ochadi.

Keywords: blokcheyn texnologiyasi; moliyaviy operatsiyalarni monitoring qilish; aqlli shartnomalar; markazlashmagan daftar; audit izlari; ma’lumotlar butunligi; shaffoflik; o‘zgarmaslik; kiberxavfsizlik; firibgarlikning oldini olish; taqsimlangan tizimlar; konsensus algoritmlari; Ethereum; Hyperledger Fabric (search for similar items in EconPapers)
Date: 2026
References: Add references at CitEc
Citations:

Downloads: (external link)
https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz/journal/i ... D/article/view/11003 Abstract page (text/html)
https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz/journal/i ... /download/11003/9145 Full text (application/pdf)

Related works:
This item may be available elsewhere in EconPapers: Search for items with the same title.

Export reference: BibTeX RIS (EndNote, ProCite, RefMan) HTML/Text

Persistent link: https://EconPapers.repec.org/RePEc:teu:ged000:v:4:y:2026:i:6:id:11003

DOI: 10.5281/zenodo.20690767

Access Statistics for this article

More articles in GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT from "Ma'rifat-Print-Media" LLC, Tashkent State University of Economics
Bibliographic data for series maintained by Xayrulla ().