KORXONALARDA DEBITORLIK VA KREDITORLIK QARZLARNI OPTIMALLASHTIRISHNING ZAMONAVIY METODOLOGIK YONDASHUVLARI

Ozod Mirzayev

GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT, 2026, vol. 4, issue 5

Abstract: Annotatsiya. Mazkur maqolada korxonalarda debitorlik va kreditorlik qarzlarni optimallashtirishning zamonaviy metodologikyondashuvlari tadqiq etilgan. Bozor iqtisodiyoti sharoitida xo‘jalik yurituvchi subyektlarning moliyaviy barqarorligi, to‘lovqobiliyati va raqobatbardoshligi ko‘p jihatdan debitorlik hamda kreditorlik qarzlarni samarali boshqarish darajasigabog‘liq hisoblanadi. Debitorlik qarzlarining ortishi korxonaning aylanma mablag‘lari aylanishini sekinlashtirib, likvidlikko‘rsatkichlarining pasayishiga sabab bo‘lsa, kreditorlik qarzlarining ortiqcha o‘sishi moliyaviy xavflarni kuchaytirishi vato‘lov intizomining buzilishiga olib kelishi mumkin. Shu nuqtayi nazardan, mazkur qarzlarning optimal hajmini shakllantirishva ularni boshqarishning ilmiy asoslangan mexanizmlarini takomillashtirish muhim ahamiyat kasb etadi.Tadqiqotning maqsadi korxonalarda debitorlik va kreditorlik qarzlarni optimallashtirishning zamonaviy metodologikyondashuvlarini tahlil qilish, ularning moliyaviy natijalarga ta’sirini baholash hamda boshqaruv samaradorligini oshirishgaqaratilgan ilmiy taklif va amaliy tavsiyalarni ishlab chiqishdan iborat. Tadqiqot jarayonida tizimli tahlil, qiyosiy tahlil,iqtisodiy-statistik usullar, koeffitsiyentlar tahlili, guruhlash va taqqoslash usullaridan foydalanildi. Shuningdek, debitorlikva kreditorlik qarzlarning aylanish koeffitsiyentlari, joriy va tezkor likvidlik ko‘rsatkichlari, pul oqimlari hamda moliyaviybarqarorlik indikatorlari asosida baholash ishlari amalga oshirildi.Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, debitorlik va kreditorlik qarzlarni boshqarish tizimida raqamli texnologiyalardanfoydalanish, moliyaviy monitoringni kuchaytirish va xavflarga asoslangan boshqaruv mexanizmlarini joriy etishkorxonalarning moliyaviy holatini yaxshilashga xizmat qiladi. Xususan, ERP va CRM tizimlari orqali qarzdorlik holatinireal vaqt rejimida kuzatish, kontragentlarning to‘lov qobiliyatini reyting baholash usullari asosida tahlil qilish, faktoring vaforfeyting kabi moliyaviy instrumentlardan samarali foydalanish debitorlik qarzlari aylanishini tezlashtirish imkonini beradi.Shu bilan birga, kreditorlik qarzlarini boshqarishda pul oqimlarini prognozlashtirish, to‘lov kalendarlarini shakllantirish vamajburiyatlarning muddat tarkibini muntazam tahlil qilish muhim ahamiyat kasb etishi aniqlandi.Maqolada debitorlik va kreditorlik qarzlarni o‘zaro muvofiqlashtirishga asoslangan integratsiyalashgan boshqaruv modelitaklif etilgan bo‘lib, mazkur model moliyaviy resurslardan samarali foydalanish, likvidlik darajasini oshirish va moliyaviyxavflarni kamaytirish imkonini beradi. Shuningdek, qarzdorlikni optimallashtirish jarayonida raqamli transformatsiya,avtomatlashtirilgan tahlil vositalari va prognozlash modellaridan foydalanishning afzalliklari asoslab berilgan. Tadqiqotnatijalari korxonalarda moliyaviy boshqaruv sifatini oshirish, aylanma mablag‘lar harakatini jadallashtirish va uzoqmuddatli moliyaviy barqarorlikni ta’minlashga xizmat qiladi. Mazkur ilmiy yondashuvlardan sanoat, xizmat ko‘rsatish vasavdo sohasida faoliyat yurituvchi korxonalarning moliyaviy amaliyotini takomillashtirishda foydalanish mumkin.

Keywords: debitorlik qarzi; kreditorlik qarzi; qarzdorlikni boshqarish; moliyaviy barqarorlik; likvidlik; to‘lov qobiliyati; aylanma mablag‘lar; moliyaviy monitoring; xavflarni boshqarish; ERP tizimi; CRM tizimi; faktoring; forfeyting; raqamli transformatsiya; moliyaviy tahlil; korporativ boshqaruv; pul oqimlari; optimallashtirish metodologiyasi (search for similar items in EconPapers)
Date: 2026
References: Add references at CitEc
Citations:

Downloads: (external link)
https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz/journal/i ... D/article/view/10749 Abstract page (text/html)
https://yashil-iqtisodiyot-taraqqiyot.uz/journal/i ... /download/10749/8899 Full text (application/pdf)

Related works:
This item may be available elsewhere in EconPapers: Search for items with the same title.

Export reference: BibTeX RIS (EndNote, ProCite, RefMan) HTML/Text

Persistent link: https://EconPapers.repec.org/RePEc:teu:ged000:v:4:y:2026:i:5:id:10749

DOI: 10.5281/zenodo.20489549

Access Statistics for this article

More articles in GREEN ECONOMY AND DEVELOPMENT from "Ma'rifat-Print-Media" LLC, Tashkent State University of Economics
Bibliographic data for series maintained by Xayrulla ().